کتابخانه طب سنتی ایران

پایگاه جامع طب سنتی ایران با فعالیت تحت نظارت دانشگاه شاهد ، یک مرکز دانشگاهی می باشد. این مسئله سبب شده که اساتید دانشگاهی در این مرکز از بیان و انتشار مطالب غیر علمی همواره خوداری نمایند.

با توجه به غنای علمی بالای طب سنتی ایران اساتید مرکز تحقیقات طب سنتی در تلاش هستند تا بتوانند منابع غنی این طب را احیا و بازنویسی کنند. از مجموعه کتاب هایی که بازنویسی شده است برخی کتاب های تخصصی و برخی عمومی به حساب می آیند. این تلاش ارزشمند در چهارچوب طرحی به نام " احیای میراث مکتوب طب سنتی" انجام می گیرد.

کتاب هایی که تاکنون از این طرح بدست آمده برخی تالیف و برخی بازنویسی از کتب مرجع طب سنتی می باشند. در نظر داریم بخشهایی از هر کتاب را در سایت کتابخانه ی طب سنتی ایران قرار دهیم.

کتابخانه ی طب سنتی ایران علاوه بر این که معرفی اجمالی از کتاب های طرح احیای میراث مکتوب طب سنتی را در بر دارد ، لیست کتاب های موجود در کتابخانه ی درمانگاه طب سنتی ایران -زیر نظر دانشگاه شاهد- را نیز در بر دارد .

علاوه بر این موارد ، کتابخانه ی طب سنتی ایران  در بردارنده نسخ خطی بسیار ارزشمندی می باشد که نام آنها در این سایت قرار خواهد گرفت تا امکان دسترسی به این کتاب های ارزشمند برای علاقمندان فراهم گردد.

 
دیباچة مصححان

هو الشّافي

ابوبكر محمّد بن زكرياي رازي، حكيم، فيلسوف، فيزيكدان، شيمي‌دان و طبيب گرانقدر و بزرگ ايراني معروف به «طبيب المسلمين» و «جالينوس العرب» حدود سال 251 هجري قمري در ري به دنيا آمده و در همان جا نشو و نمو يافته است. وي در ابتدا پيشه زرگري داشته و به صنعت اكسير مي‌پرداخته و چون در اثر بخار و دود، چشم‌هايش متورم شد، در چهل سالگي ترك كيميا كرده و به تحصيل طب پرداخته است. وي از فرزانگان عصر خود و در دانش پزشكي، پيشوا و امام بوده است. رازي از مشاهير منطق، هندسه و ديگر علوم عقلي بوده و وي را از بانيان طب شيمي دانسته‌اند. وي در پايان عمر نابينا شده و در حدود سال 313 هجري قمري درگذشت. در كارهاي رازي اهميت دادن به تجربه مشهود است. وي تحقيقاتي در باب وزن مخصوص انجام داده و اكتشافاتي چون «كشف الكل» و «اسيد سولفوريك» به او منسوب است. تعداد تأليفات او را تا 198 و برخي تا 237 عنوان برشمرده‌اند. از مهمترين آثار رازي مي‌توان به «الحاوي»، «الطب ‌الروحاني» مشهور به «طب ‌النفوس»، «الاعصاب»، «امراض ‌الاطفال»، «المنصوري» كه آن را براي ملك منصور بن نوح ساماني نگاشته است، «الجدري و الحصبه»، «الحصی فی الکلی و المثانه»، «التقسیم و التشجیر»، «منافع الاغذيه و دفع مضارها»، «برءالساعه»، «المرشد و الفصول»، «الشکوک علی جالینوس»، «القولنج»  و «من لايحضره الطبيب» اشاره كرد.

نام ديگر كتاب شريف «من لايحضره الطبيب»، «طب ‌الفقرا» است و چنانكه از نام آن معلوم مي‌گردد براي عموم مردم، در زمان عدم دسترسي به طبيب نگاشته شده است. شيخ صدوق، ابن بابويه، نام‌گذاري كتاب «من لايحضره الفقيه» را از روي اين كتاب انجام داده و به اين موضوع در ابتداي كتاب خود نيز اشاره كرده است. البته لازم به ذكر است كه پيش از رازي، «عيسي بن ماسه» كه از بزرگان طب در زمان خود بوده، كتابي به نام «من لايحضره الطبيب» نوشته است كه از نظر ارزش طبّی با كتاب رازي قابل مقايسه نيست.

رازي در ديباچه كتاب خود بيان نموده كه كتاب را به درخواست «مرد دانشمند جليل‌القدري» و براي «خير و صلاح مردم» تأليف نموده ولي به صراحت نگفته كه منظور وي از اين مرد دانشمند كيست.

كتاب «من لايحضره الطبيب» در بيست و شش باب تنظيم شده و نسخ متعددي از آن در كتابخانه‌ها موجود است. از جمله نسخه‌اي خطي كه به سال 989 هجري قمري نگاشته شده است و توسط مولانا مشكوة به كتابخانه دانشگاه تهران اهدا شده و در تصحيح كتاب حاضر مورد استفاده قرار گرفته است و ديگر نسخه‌اي كه در سال 1334 خورشيدي به همراه كتاب «برءالساعة» توسط آقاي حاج ميرزا علي آقاي شيرازي، از علماي شهير اصفهان، و دستياري آقاي جمال‌الدين معارف‌پرور، در شركت سهامي طبع كتاب در تهران، در يكصد و پنج صفحه به قطع رقعي به چاپ رسيده است. البته ميان مطالب و فصول نسخ مورد اشاره تفاوت‌هايي وجود دارد كه در جاي خود ذكر خواهد شد.

كتابي كه هم‌اكنون در پيش روست، ترجمه‌اي از كتاب «من لايحضره الطبیب» است كه در زمان شاه سليمان صفوي به دست «علاءالدين محمد طبيب» انجام و نام «تحفه سليمانيه» بر آن نهاده شده است. اين كتاب كه داراي شصت و نه صفحة بيست و پنج سطری مي‌باشد، به شماره 4518 در كتابخانه ملي ملك موجود است و نسخه ديگري از آن يافت نشد.

در مراجعه به منابعي چون كتاب گران‌سنگ «تاريخ دامپزشكي و پزشكي ايران» اثر استاد بزرگوار، دكتر حسن تاج‌بخش و همچنين مجموعه كتب «اثر آفرينان» كه توسط انجمن آثار و مفاخر فرهنگي ايران و زير نظر دكتر محمدرضا نصيري گردآوري و چاپ شده است، اثري از كتاب «تحفه سليمانيه» و مترجم آن «علاءالدين محمد طبيب» به دست نيامد و تنها استاد ارجمند، آقاي دكتر محمود نجم‌آبادي در دو اثر خود، «تاريخ طب در ايران پس از اسلام» و «مؤلفات و مصنفات ابوبكر محمد بن زكرياي رازي» (هر دو از انتشارات دانشگاه تهران)، به اين كتاب و مترجم آن اشاره نموده‌اند.

كتاب «من لايحضره الطبيب»، يك بار ديگر نيز به دست مرحوم دكتر ابوتراب نفيسي ترجمه شده و به همراه كتاب «برءالساعه»، در سال 1363 خورشیدی به چاپ رسيده است. مرحوم دكتر نفيسي در اين ترجمه از شيوه نگارش امروزين بهره برده و در مواردي نام بيماري‌ها را ـ‌ به تشخيص خويش‌ ـ با معادل امروزين آنها به كار برده‌اند. چنان كه در مقدمه اين كتاب، به قلم دكتر نفيسي، آمده است در ترجمه و تصحيح كتاب از دو نسخه عربي استفاده شده است. «يكي نسخه چاپي به تصحيح استاد حاجي ميرزا علي آقا شيرازي، مدرس مدارس علوم قديمه در اصفهان، كه در سال 1373 هجري قمري چاپ شده كه متأسفانه حاوي اغلاط و افتادگي‌هايي در متن عربي است و بعضي از ترجمه‌هاي نام گياهان آن نيز صحيح نيست»[1] (اين نسخه، چنان كه ذكر آن رفت، در اختيار ما  نيز بوده و مورد استفاده واقع شده است). «ديگري نسخه خطي است كه شامل سه كتاب او به نام‌هاي «فصول» (المرشد)، «من لايحضره الطبيب» و «مقاله في الحصي في الكلي و المثانه» است».[2]

مرحوم دكتر نفيسي در ابتداي كتاب، پنج پيش‌گفتار مفصل با عناوين: «آشنايي با مؤلف»، «نظري به طب اسلامي»، «نظري به فلسفه طب قديم ايران و مزاج‌ها و طبايع»، «اخلاط چهارگانه و نشانه‌هاي فساد و درمان آنها» و «طبيعت و مزاج‌ها طبق احاديث اسلامي» گنجانده‌اند و در پايان كتاب نيز بخشي با عنوان «پاورقي‌هاي كتاب من لايحضره الطبيب» دارند كه در آن به تعريف برخي بيماريها و اصطلاحات كتاب پرداخته و بعضاً معادل لاتين نام مفردات را نيز ذكر كرده‌اند.

 

شيوه تصحيح كتاب «تحفه سليمانيه»

چنان‌كه ذكر شد پس از جستجو در كتابخانه‌هاي اصلي كشور، تنها نسخه‌اي يگانه از كتاب «تحفه سليمانيه» در كتابخانة ملي ملك يافت شد كه طبيعتاً به عنوان نسخه اساس منظور شد. در ابتدا به منظور رفع اشکال در خواندن دشواری‌های کتاب تحفه به ترجمه دكتر نفيسي، با توجه به معاصر بودن كتاب و نويسنده آن، مراجعه شد.

پس از مقايسه اولية دو كتاب فوق معلوم شد كه كتاب «تحفه سليمانيه» در مواردي خلاصه شده و يا دچار افتادگي شده است. پس با توجه به اختلافات زياد اين دو نسخه، مقرّر شد كه در موارد اختلاف به نسخ عربي موجود مراجعه و از آنها استفاده گردد. در اين باره نيز از دو نسخه عربي استفاده شد: يكي نسخه چاپ سنگي كتاب كه توسط حاجي ميرزا علي آقا شيرازي، در سال 1334 به چاپ رسيده است و ديگري نسخه خطي که به شماره 460 در کتابخانه دانشگاه تهران موجود است.

مشخصات كامل نسخ فوق به شرح زير است:

نسخه اساس: «تحفه سليمانيه»

-         مؤلف (مترجم): علاءالدين محمد طبيب

-         زمان تأليف: 1263 هجري قمري معاصر شاه سليمان صفوي

-         خط: نسخ

-      كاتب: هر چند در سايت كتابخانه ملي آمده: «...توسط علاءالدين محمد طبيب به رشته تحرير در آمده» اما بايد به اين جمله پاياني كتاب نيز توجه داشت: «تمت النسخه علي يد اقل الجاني مهدي سنه 1263»

-         تعداد صفحات: 69 صفحه 25 سطري

-         ابعاد: 5/15 × 5/25

-         شماره ثبت: 4518

-         تاريخ ثبت: 14/ اردي‌بهشت/ 1331

-         كتابخانه: آستان قدس رضوي، كتابخانه ملي ملك، تهران

 

نسخه ترجمه دكتر نفيسي (نسخه ن)

-         مؤلف (مترجم): دكتر ابوتراب نفيسي

-         شماره ثبت: 21038/27228

-         تاريخ ثبت: 14/11/67

-         كتابخانه: آستان قدس رضوي، كتابخانه ملي ملك، تهران

-         ناشر: دفتر جهاد دانشگاهي دانشكده پزشكي دانشگاه تهران (با همكاري اداره كل انتشارات و تبليغات وزارت ارشاد اسلامي)

-         تاریخ انتشار: اول شهريور 1363

-         تيراژ: 5000 جلد

-         بها: 250 ریال

-         تعداد صفحات: 138 صفحه تايپي+ 10 صفحه ترجمة «برءالساعه»

 

مشخصات نسخه چاپ سنگي (نسخه چ)

-         مصحح: حاجي ميرزا علي آقا شيرازي

-         چاپ و انتشار توسط: جمال‌الدين معارف‌پرور

-         مركز انتشار و فروش: شركت سهامي طبع كتاب (تهران- ناصرخسرو- كاغذفروشي ايران)

-         تاریخ انتشار: نوبت اول 1334 هجري شمسي

-         تعداد صفحات: 105 صفحه 21 سطري+ 7 صفحه «برءالساعه»

-         پاورقي: توسط مصحح و به زبان فارسي

-         بهاء: 120 ريال

 

مشخصات نسخه خطي (نسخه خ)

-         شماره ثبت: 460

-         اهدایی توسط مولانا مشکوة به کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران

-         شامل 5 دفتر با عنوانهای شنگرف در هامش

-         کاتب: قاسم‌علی بن حاجی حسین قصاب استرابادی برای امیر سید زین‌الدین بن امیر جمال‌الدین نجفی

-         خط: نسخ

-         تاریخ اتمام کتابت: یکم جمادی‌الثانی سال 989 هجری قمری

-         تعداد صفحات: 87 صفحه 21 سطری

 

پس از تايپ نسخه اصلي كتاب، نسخه تايپي با اصل كتاب مقايسه و ويراستاري شد. در اين مرحله (به طور ويژه و در مراحل بعد نيز) تلاش شد با استفاده از نشانگان سجاوندي، متن كتاب تا حد امكان روان و خوانا شود. در مواردي نيز كه به طور مشخص و با توجه به قراين ادبي و دستوري، نياز به اضافه شدن حروف ربط و اضافه و يا افعال خاصي بود، واژگان موردنظر در داخل [ ] آمدند، كه البته تعداد اين موارد بسيار اندك است.

رسم‌الخط كتاب نيز با توجه به دستور خط مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسي تغيير يافت.

در گام بعد كتاب با نسخه ترجمه دكتر نفيسي مقايسه شد. در اين مرحله در مواردي كه اختلاف در حد حذف يا افتادگي واژه، جمله و يا حتي پاراگراف بود، عبارات لازم ـ بر مبناي اصول تصحيح انتقادي ـ در متن كتاب و در داخل علامت [ ] ذكر شدند. صد البته تلاش شد در اين ميان پيوستگي كلام كتاب اصلي و ساختار دستوري جملات دستخوش اشكال نشود. چنانچه خواننده محترم مي‌تواند با حذف موارد داخل [ ] نسخه‌هاي كتاب اصلي را به راحتي ببيند و مطالعه نمايد.

همچنين در مواردي كه اختلاف دو نسخه در حد اختلافات جزئي ـ مثلاً در وزن مفردات مورد استفاده ـ بود، اين موارد در پاورقي به عنوان نسخه «ن» ذكر شدند.

در گام بعد، كتاب با نسخ عربي مورد اشاره مقابله شد و موارد اختلافي ـ و به ويژه موارد اختلافي كتاب و نسخه «ن»‌ ـ به صورت پاورقي و با عنوان نسخ «خ» و «چ» ذكر گرديد. لازم به ذكر است، در اين موارد به جهت دوري جستن از اشكالات احتمالي ترجمه و همچنين بالا بردن ضريب اعتماد و اطمينان خوانندگان و پژوهشگران ارجمند، عين متن مورد اختلاف به زبان عربي در پاورقي ذكر شد.

 

موارد ويژه:

1-    مرحوم دكتر نفيسي در ترجمه ارزشمند خود در موارد متعددي، واژه «جلاّب» را «گلاب» و واژه «سکبینج» را «سکنجبین» معني كرده‌اند كه در ساير نسخ (عربي و پارسي) مشخصاً «جلاّب» و «سکبینج» ذكر شده و چنانكه سروران گرامي مي‌دانند اينها تفاوتهاي اساسي دارند. همچنین ایشان در مواردی نیز «تخم نيم‌برشت» نسخ عربي را، «تخم‌مرغ نيمرو» ترجمه كرده‌اند كه با توجه به تفاوت اساسي اين دو در طب ايراني، لازم است به آن توجه شود.

2-    مرحوم دكتر نفيسي در مورد پاره‌اي از بيماريها اقدام به ذكر معادل انگليسي يا پارسي امروزين آنها ـ به تشخیص خود ـ نموده‌اند كه در موارد مهم به صورت پاورقي ذكر شدند و دقت نظر ويژه خوانندگان محترم را مي‌طلبد.

3-    در حاشيه كتاب اصلي، مواردي نگاشته شده‌اند كه بعضاً شامل تعريف بيماريها مي‌باشند. اين تعاريف، چنان‌که مؤلف محترم کتاب نیز اشاره کرده‌اند، در نسخ عربي وجود ندارند و به همین جهت در حاشیه نوشته شده‌اند. این تعاریف با خط ریز و متفاوت در محل مربوط آورده شده‌اند.

4-     در موارد لازم به منابعي چون «لغت‌نامه دهخدا»، «تحفه حکیم مؤمن»، «بحارالانوار» و ... نيز مراجعه شده كه در جاي خود ذكر شده‌اند.

5-    در نسخه خطي عربی كتاب علاوه بر مبحث «سرسام»، كه در فصل «بيماريهاي سر» بدان پرداخته شده، در پايان كتاب و بعد از فصل «حميّات» نيز مبحثي وجود دارد با عنوان «برسام». با وجود آنکه اين دو، بيماريهايي متفاوت هستند، علايم بيماريها و نسخه‌هاي تجويزي شباهت زيادي با يكديگر دارند. صاحب كتاب «تحفه سليمانيه» نيز اين مباحث را به همان شكل و در جاي خودشان ترجمه نموده ولي ـ به احتمال زياد ـ به اشتباه عنوان مبحث دوم (پايان كتاب) را نيز «سرسام» ذكر كرده است. از سوي ديگر در نسخه چاپ سنگي و همچنين نسخه ترجمه دكتر نفيسي، اين مبحث فقط تحت عنوان «سرسام» و در بخش «بيماريهاي سر» آمده و خبري از فصل دوم مورد اشاره، در پايان كتاب نيست!

هر چند كه با مقايسه مطالب چهار نسخه موجود به نظر مي‌رسد در نسخه‌هاي «چ» و «ن»، مؤلفان محترم (با تصور تكرار اشتباهي آنها) با ادغام دو مبحث مذكور، آنها را به صورت يك مبحث آورده‌اند. با توضيحات بالا و در جهت پايبندي و وفاداري به نسخه اصلي كتاب و همچنين با احتمال آنكه مبحث دوم واقعاً «برسام» باشد مبحث دوم نيز در جاي خود ذكر شد. همچنين جهت جلوگيري از خلط مباحث فوق، در تصحيح اين دو بخش فقط از مقابله با نسخه خطي عربی استفاده شد و اختلافات موجود با نسخ «چ» و «ن» ذكر نگرديد.

در مجموع خواننندگان و پژوهندگان محترم را برای افتراق این دو بیماری به مطالعة صفحة 532 از جلد اول کتاب طب اکبری (اختلاط ذهن و حدوث اعراض سرسام در برسام) راهنمایی می‌نماید.

6-    همچنين در نسخ «چ» و «ن» مبحث «نسيان و فساد ذكر» به پايان فصل «بيماريهاي سر» و مبحث «عرق مدني» به انتهاي فصل «دردهاي كمر» منتقل شده است كه بر خلاف ترتيب فصول نسخه «خ» مي‌باشد و در تصحيح كتاب نيز به جهت وفاداري به نسخه اصلي، اين مباحث در جاي خود يعني پايان كتاب، ذكر شدند.

 

تقدير و سپاس‌گزاري

ناگفته پيداست كه جز به خواست و لطف حق، توفيق خدمت در جبهه احياي ميراث مكتوب طب ايراني حاصل نمي‌شد، يزدان پاك را هزاران بار شكر مي‌گوييم.

مگر مي‌توان از فداكاريها، محبت‌ها، دل‌نگراني‌ها و دعاهاي پدر و مادر چشم پوشيد؟ دستشان را مي‌بوسيم.

همراهي و همدلي همسر و برادران را چگونه مي‌توان قيمت گذارد؟ مديونشان هستيم و سپاس‌شان مي‌گوييم.

مراتب سپاس و ارادت ما تقديم به استاد حكيم و با اخلاق، جناب آقاي دكتر محمدمهدي اصفهاني كه با خوانش دوباره کتاب، جهت تکمیل و بهبود آن راهنمایی‌های مفیدی فرمودند و نیز فراخ‌دستانه نگارش مقدمه‌اي بر كتاب حاضر را پذيرفتند.

زمينه اين خدمت ناچيز توسط «طرح احياي ميراث مكتوب طب سنتي ايران» فراهم شده است. لازم است از مجري محترم طرح، جناب آقاي دكتر محسن ناصري، و همچنين ساير دست‌اندركاران آن سپاسگزاري نماييم. همچنين سپاس ويژه‌مان را به دوست فاضل و فرزانه، جناب آقاي دكتر حسين رضايي‌زاده، تقديم مي‌داريم كه با راهنمايي‌ها و همراهي‌هاي صمیمانه‌شان، كمك شاياني به تولد و بلوغ اين اثر كردند.

و در پايان نيز ياد مي‌كنيم از مسؤولان محترم كتابخانه‌ ملي ملك و كتابخانه دانشگاه تهران كه با همكاري صميمانه خود نسخ مورد نياز را در اختيارمان قرار دادند.

و سپاس از همه دوستان و سروران گرامي كه نواقص و كمبودهاي كتاب را به ما گوشزد مي‌نمايند.

امید که این خدمت ناچیز روشنی‌بخش راه آیندگان و فرزندانمان باشد.


منابع مورد استفاده در تدوین مقدمه و تصحیح کتاب:

1-    اثرآفرینان، زندگی‌نامه نام‌آوران فرهنگی ایران/ زیر نظر دکتر محمدرضا نصیری/ انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران/ چاپ دوم/ 1384/ جلد سوم/ ص 72

2-     مؤلفات و مصنفات ابوبکر محمد بن زکریای رازی/ دکتر محمود نجم‌آبادی/ انتشارات دانشگاه تهران/ 1371

3-     تاریخ طب در ایران پس از اسلام/ دکتر محمود نجم‌آبادی/ انتشارات دانشگاه تهران/ 1375/ صفحات 324 تا 442

4-     تاریخ دامپزشکی و پزشکی ایران/ دکتر حسن تاج‌بخش/ انتشارات دانشگاه تهران/ چاپ سوم/ 1385/ جلد دوم/ صفحات 284 تا 292

5-     طب اکبری/ حکیم محمد اکبر ارزانی/ مؤسسه احیاء طب طبیعی و مؤسسه مطالعات تاریخ پزشکی، طب اسلامی و مکمل/ جلد اول/ 1387

6-      مفردات مخزن‌الادویه، محمدحسین‌عقیلی، تصحیح سیدعلی موحد‌ابطحی، انتشارات حبل‌المتین، 1385

7-     لغت‌نامة دهخدا، علی‌اکبر دهخدا، انتشارات دانشگاه تهران، نسخة رایانه‌ای، روایت سوم

 

 

 

 


[1]. از متن پیشگفتار اول کتاب مرحوم دکتر نفیسی

[2]. همان

 
فراخوان طراحی لوگوی مرکز تحقیقات کارآزمایی بالینی طب سنتی ایرانی

 

فراخوان طراحی لوگوی مرکز تحقیقات کارآزمایی بالینی طب سنتی ایرانی

از آنجایی که مرکز تحقیقات کارآزمایی بالینی طب سنتی ایرانی دانشگاه شاهد در تاریخ 21/10/89 از سوی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مجوز تأسیس خود را اخذ نموده است، لذا از علاقمندان به طب سنتی و رشتۀ هنر و طراحی دعوت می‌شود تا با شرکت در طراحی لوگوی این مرکز یادگاری از خود بر جای گذارند.

لوگوی مورد نظر باید دربردارندۀ موارد ذیل باشد

  • طب سنتی ایران
  • گیاهان دارویی
  • کارآزمایی بالینی

عزیزان می‌توانند آثار خود را تا تاریخ 3/2/1391‎ به آدرس الکترونیکی آدرس ایمیل جهت جلوگیری از رباتهای هرزنامه محافظت شده اند، جهت مشاهده آنها شما نیاز به فعال ساختن جاوا اسكریپت دارید ارسال و یا به نشانی تهران- میدان انقلاب- خیابان کارگر شمالی- بین فرصت و نصرت- پلاک 1471 ساختمان ستاد مراکز تحقیقاتی دانشگاه شاهد مراجعه نمایند.

تلفن تماس برای کسب اطلاعات بیشتر: 66464321 و 66464320 -021

ضمناً به طرح برگزیده لوح سپاس و هدیۀ ارزنده‌ای اعطا خواهد شد.

 

با سپاس و دعای خیر

دکتر محسن ناصری

رئیس مرکز تحقیقات کارآزمایی بالینی طب سنتی ایران

 
توسعه برای ایرانیان وب سایت جومینا.

اطلاعیه

دوره های آموزشی ماساژ:

18 و 19 مهرماه

تئوری - عملی

خانم دکتر گلجاریان

آقای دکتر مجاهدی

تلفن ثبت نام:

09197163570

اطلاعات بیشتر، کلیک نمایید!

جستجو...

ورود به سایت