کتابخانه طب سنتی ایران

پایگاه جامع طب سنتی ایران با فعالیت تحت نظارت دانشگاه شاهد ، یک مرکز دانشگاهی می باشد. این مسئله سبب شده که اساتید دانشگاهی در این مرکز از بیان و انتشار مطالب غیر علمی همواره خوداری نمایند.

با توجه به غنای علمی بالای طب سنتی ایران اساتید مرکز تحقیقات طب سنتی در تلاش هستند تا بتوانند منابع غنی این طب را احیا و بازنویسی کنند. از مجموعه کتاب هایی که بازنویسی شده است برخی کتاب های تخصصی و برخی عمومی به حساب می آیند. این تلاش ارزشمند در چهارچوب طرحی به نام " احیای میراث مکتوب طب سنتی" انجام می گیرد.

کتاب هایی که تاکنون از این طرح بدست آمده برخی تالیف و برخی بازنویسی از کتب مرجع طب سنتی می باشند. در نظر داریم بخشهایی از هر کتاب را در سایت کتابخانه ی طب سنتی ایران قرار دهیم.

کتابخانه ی طب سنتی ایران علاوه بر این که معرفی اجمالی از کتاب های طرح احیای میراث مکتوب طب سنتی را در بر دارد ، لیست کتاب های موجود در کتابخانه ی درمانگاه طب سنتی ایران -زیر نظر دانشگاه شاهد- را نیز در بر دارد .

علاوه بر این موارد ، کتابخانه ی طب سنتی ایران  در بردارنده نسخ خطی بسیار ارزشمندی می باشد که نام آنها در این سایت قرار خواهد گرفت تا امکان دسترسی به این کتاب های ارزشمند برای علاقمندان فراهم گردد.

 
تشریح در دوره ساسانیان

در ایران پیش از اسلام، در دوره ساسانيان، تسهيلاتي براي جراحان و اطبّا در نظر گرفته شده بود. از جمله اینكه اجساد افرادی را که محكوم به اعدام بودند، پس از اجراي حكم، در اختيار دانشمندان می‌گذاردند تا جسد آنها را تشريح كنند.[1]

كساني هم كه اجساد را موميايي مي‎كردند اطلاعاتي از علم تشريح داشتند. امواتی که مومیایی می‌شدند، همه از طبقات نجبا و اشراف بودند و براي موميايي كردن اجسادي كه به ايشان سپرده مي‎شد، مغز و امعا و احشا آنها را بيرون مي‎آوردند. براي بيرون آوردن مغز نیز، بدون اينکه آسيبي به جمجمه برسد، وسیله خاصي از نقره اختراع كرده بودند.

جراحی نیز امری معمول و شناخته شده در آن دوران بوده است. خصوصا، به واسطه جراحات مجروحان در جنگ یا ضایعات مشابه دیگر، تنبیه‌ها و مجازاتهایی که منجر به قطع عضو می‌گردید و نیز بیماریهای خاص، همواره جراحانی حضور داشته‌اند که به این امر اشتغال داشته‌اند. در اینجا حکایاتی چند در این باره نقل می‌شود.

در آوردن تیغ ماهی از گلو

در كتاب هزار و يك شب، داستان جراحي دلاك حکایت شده است:

روزی، دلاکی را براي بيرون آوردن چیزی از گلوي يك نفر فراخواندند. مردم دور دلاك جمع شده او را  بسان مردی ديوانه مي‌شمردند‌... اما، دلاك كيسه خود را - كه در آن مقداري دارو و وسايل جراحي داشت و از هر كدام در زمان خود استفاده ميكرد- برداشت و سپس از داخل شيشهاي مرهم بلسان[2] را بيرون آورد. آن‌گاه وسیله‌ای آهنين نيز درآورد و آن را بين دندانهاي بيمار قرار داد تا دهان او به هم نيايد و پس از آنكه تمام اين كارها را انجام داد، با منقاشي[3] فلزي تيغ ماهي را كه در گلوي بيمار گير كرده بود بيرون كشيد.

وی يك دلاك معمولي نبوده، زيرا در معرفي خود مي‎گويد:

من تيغ و نشتر خويش را به همراه آوردهام، آيا ميخواهيد كه صورت خود را بتراشيد و يا خون بگيريد...؟ شما نميدانيد كه تمام دلاكان عالم بسان هم نيستند. شما فقط دستور ميدهيد تا دلاكي حاضر شود، اما اينك، بهترين دلاك بغداد در پيش روي شما ايستاده است. دلاكي زبردست و پزشكي حاذق، كيمياگري بينديم و منجمي بيمانند، فقيهي دانا و استاد مسلّم علم هندسه و حساب و نجوم. هر آنچه از جبر و تاريخ بخواهيد ميدانم و از سرگذشت تمام جهان آگاهم؛ سخنراني بينظير و استاد علم منطقم. علاوه بر آن بر علم تشريح تسلط كامل دارم و تمام علوم جهان را بر سر انگشتان خويش دارم. شاعر و مهندسم. ميپرسيد كه چه چيز را نميدانم؟ در اين جهان هيچ چيز وجود ندارد كه من از آن آگاه نباشم.[4]

شرح یک جراحی

بهاءالدوله در خلاصۀ‌التجارب خود جريان يك جراحي را چنين شرح مي‎دهد:

مردي بود كه شكمش در اطراف ناف متورم شده بود. جراحي به او گفت تا مرهمي بر آن نهد، اما مرد در درمان خود كوتاهي كرد و در نتيجه مركز تورم زخم شد. ناچار پنج قسمت توتياي هندي، دو قسمت سنگ جهنم [نيترات نقره] و ده قسمت فضله پرستو خوب ساييده شد و گرد نرمي از آن درست شد. آن‌گاه آن را در ظرفي ريخته بر آتش نهادند تا گرم شود. سپس دارويي بيهوش كننده به بيمار خوراندند و محل جراحتش را خوب تميز كردند. بعد زخم را بريدند، جاي آن را دوختند و خشك كردند و گرد مزبور را به مدت يك شبانه روز بر آن پاشيدند، و بعد غذايي از پلو و كباب بره به وی دادند[5] و گمان می‌شود بيمار بهبودي يافت.[6]

سوزن، ابزار طبابت

سوزن دو گونه بود: يكي آنكه از فولاد ساخته مي‎شد و ديگري نوعي كه از آهن نرم درست مي‎گرديد. و اين وظيفه كلانتر[7] بود كه مراقبت كند اين دوگونه به جاي هم فروخته نشوند و در دكان سوزن‌سازي با هم مخلوط نگردند تا خريدار دقيقاً بداند كه چه نوع سوزني را می‌خرد.

بهترين نوع سوزن، سوزن مسوده يا سوزن سياه بود. مسوده را با نهايت دقت تيز كرده صيقل مي‎دادند و سوراخش هم مدور بود. به احتمال زياد، جراح سوزن مورد نياز خود را از همان مغازه‎اي خريداري مي‎كرد كه كفاشها و خياطها سوزنهاي مورد نياز خود را از آن تهيه مي‎كردند و اين مطلبي است كه از نوشته‌هاي بهاءالدوله فهمیده می‌شود. او مي‎نويسد:

... عربي مجرب[8] را هركه را اين مرض بودي، جوالدوزي را در آتش سرخ كردي و محل ورم را، كه شيب پره پهلو است، به دست چپ محكم بگرفتي؛ چنانچه پوست و پرده و كنار سِپُرز[9] گوئيا در ميان انگشت او درآمده بودي. و آن جوالدوز را از اين‌ سوی پوست بردي و از سوی ديگر بيرون كردي و لحظه بگذشتي تا نيكو بسوزد و دو كس دستها و سينه و سر مريض را گرفتند تا نجنبد و سپرز بدين داغ شدي و بعد از آن جوالدوز را كشيدي و مريض را شربتي شيرين دادي. و بسيار هستند كه در اين حين غشي مي‎كنند از درد، و مدتي چرك از آن رفتن گيرد. و مريض صحت يابد و ديگر اين مرض او را طاري نشدي

 


[1]. سر زندانيان معروف را نيز پس از كشتن و قبل از به معرض تماشاي عامه گذاردن تزئين مي‎كردند؛ مثلاً، سليمان طولوني، حاجبِ قاهر خليفه عباسي، سر مونس را پس از آنكه به دست خليفه كشته شد، تزئين كرد و از روي كنجكاوي تصميم گرفت مغز او را وزن كند. طولوني نوشته است: مغز سر مونس شش رطل (حدود دو كيلو و صد گرم) بود كه به ميزان قابل توجهي، بيشتر از حد طبيعي است. طب در دوره صفويه، ص 155 - 156.

[2]. بلسان: گیاهی از تیره سدابیان که به صورت درختچه است و دارای گلهای سفید می‌باشد. همه اعضای این گیاه محتوی ماده صمغی می‌باشد که در صورت خراش یا نیش حشرات این ماده صمغی از آن بیرون می‌گردد..

[3]. منقاش: موچین، وسیله‌ای که موی را از بدن می‌کند.

[4]. طب در دوره صفويه، ص 176 و 177. در داستانهاي هزار و يك شب داستاني با اين مضامين وجود ندارد، اما پايان داستان احدب با جملاتي به اين مضمون، همين مفهوم را مي‎رساند: «پس دلاك مكحله درآورد و با روغن كه مكحله داشت، گلوي احدب را چرب كرده و او را بپوشانيد تا عرق كرد و آن‎گاه منقاشي درآورده بر گلوي احدب فرو برد و استخوان ماهي را به در آورد و در حال، احدب برخاست و عطسه كرد....

[5]. اين مطلب در هيچ يك از نسخ خلاصة التجارب موجود در كتابخانه مجلس شوراي ملي و يا دانشگاه تهران يافت نگرديد، نويسنده مطلب فوق را از روي نسخه خلاصة التجارب خودش، يعني تنها نسخه‎اي كه حاوي يك باب درباره جراحي است نوشته است. اين نسخه اينك احتمالاً در اختيار كتابخانه رويال كالج لندن است و دستيابي به آن براي مترجم ميسر نگرديد.

[6]. طب در دوره صفويه، ص 1863.

[7]. کلانتر: صفت تفضیلی است مرکب از کلان و تر است به معنای بزرگتر و عظیم‌تر. بزرگتر قوم در زمان قاجاریه و صفویه به کسی می‌گفتند که نظم و نسق شهر به دست او بود و کدخدایان محله را تعیین و اداره می‌کرد.

[8]. مجرب: باتجربه، ماهر، حاذق.

[9]. سِپُرز: طحال، غده‌ای است قرمز و کمی بنفش رنگ که در سمت چپ شکم در عقب معده و در جلو و بالای کلیه چپ در زیر حجاب حاجز قرار گرفته و از صفاق پوشیده شده است. از سپرز مجرایی به روده باز نمی‌شود و عمل مهمش ساختن گلبولهای سفید و از بین بردن گلبولهای قرمز است که آهن آنها را مجدداً به کبد می‌فرستد و در آنجا ذخیره می‌شود. سپرز گلبولهای قرمز جوان را نیز تولید می‌کند و به علاوه عضو دفاعی بدن است. در امراض عفونی و حاد مانند مالاریا بزرگ می‌شود سپرز قابل اتساع و انقباض است تنظیم کننده جریان خون در احشاي شکم می‌باشد. (لغت نامه دهخدا)

 
فراخوان طراحی لوگوی مرکز تحقیقات کارآزمایی بالینی طب سنتی ایرانی

 

فراخوان طراحی لوگوی مرکز تحقیقات کارآزمایی بالینی طب سنتی ایرانی

از آنجایی که مرکز تحقیقات کارآزمایی بالینی طب سنتی ایرانی دانشگاه شاهد در تاریخ 21/10/89 از سوی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مجوز تأسیس خود را اخذ نموده است، لذا از علاقمندان به طب سنتی و رشتۀ هنر و طراحی دعوت می‌شود تا با شرکت در طراحی لوگوی این مرکز یادگاری از خود بر جای گذارند.

لوگوی مورد نظر باید دربردارندۀ موارد ذیل باشد

  • طب سنتی ایران
  • گیاهان دارویی
  • کارآزمایی بالینی

عزیزان می‌توانند آثار خود را تا تاریخ 3/2/1391‎ به آدرس الکترونیکی آدرس ایمیل جهت جلوگیری از رباتهای هرزنامه محافظت شده اند، جهت مشاهده آنها شما نیاز به فعال ساختن جاوا اسكریپت دارید ارسال و یا به نشانی تهران- میدان انقلاب- خیابان کارگر شمالی- بین فرصت و نصرت- پلاک 1471 ساختمان ستاد مراکز تحقیقاتی دانشگاه شاهد مراجعه نمایند.

تلفن تماس برای کسب اطلاعات بیشتر: 66464321 و 66464320 -021

ضمناً به طرح برگزیده لوح سپاس و هدیۀ ارزنده‌ای اعطا خواهد شد.

 

با سپاس و دعای خیر

دکتر محسن ناصری

رئیس مرکز تحقیقات کارآزمایی بالینی طب سنتی ایران

 
توسعه برای ایرانیان وب سایت جومینا.

اطلاعیه

دوره های آموزشی ماساژ:

18 و 19 مهرماه

تئوری - عملی

خانم دکتر گلجاریان

آقای دکتر مجاهدی

تلفن ثبت نام:

09197163570

اطلاعات بیشتر، کلیک نمایید!

جستجو...

ورود به سایت